Ridders & Juffers: Wanneer een verhaal zijn schrijver overleeft (Column Herman Slurink)

Jan Blei kende de kracht van verhalen. Hij wist dat woorden mensen kunnen overleven. Maar dat zijn eigen slotlied zo kort na zijn overlijden met een nieuwe betekenis beladen zou worden, heeft ook hij niet kunnen vermoeden. Dit gegeven maakt deze voorstelling meer dan een voorstelling.

Er zijn mensen die hun leven lang verhalen vertellen. Verhalen over mensen die allang zijn verdwenen. Over plaatsen die langzaam door de tijd zijn opgeslokt. Over gebeurtenissen waarvan nog slechts een paar regels in oude kronieken zijn overgebleven. Jan Blei was zo iemand. Hij had een bijzondere gave om achter historische feiten weer mensen te zien. Achter een veldslag zag hij jonge mannen met dromen. Achter een klooster zag hij vrouwen van vlees en bloed. Achter een vergeten plek hoorde hij stemmen die opnieuw verteld wilden worden.

Misschien is dat wel de reden waarom zijn musicals zoveel mensen raken. Ze gaan nooit alleen over vroeger. Ze gaan uiteindelijk altijd over onszelf. Zijn laatste verhaal speelde zich af rond het Zwartewatersklooster. Jarenlang liet de geschiedenis van de Slag bij Ane hem niet los. Waarom werden juist daar ridders begraven? Hoe moet dat leven eruit hebben gezien? Welke verhalen zijn onderweg verloren gegaan? Zo ontstond Ridders en Juffers. Een voorstelling waarin geschiedenis geen stoffig museum wordt, maar een levende wereld vol muziek, liefde, verlies, humor en hoop.

Die muziek kwam niet uit het niets. In Barbara Lok en Wim Rebergen vond Jan Blei twee componisten die zijn verhalen tot de kern leken aan te voelen. Ook eerdere musicals van zijn hand kregen door hun melodieën kleur, adem en emotie. Hun composities begeleiden niet alleen, ze vertellen mee. De noten bezorgen telkens weer kippenvel en raken het hart. Die bezieling blijft niet beperkt tot de muziek alleen. Ze slaat over op de cast, het koor en de muzikanten, die samen een sfeer oproepen waarin geschiedenis even dichtbij komt als een herinnering, met dank aan regisseur Mitchell ten Hove. Juist daardoor voelt Ridders en Juffers niet als een opgevoerde vertelling, maar als een verhaal dat door velen tegelijk wordt gedragen.

Jan mocht het eindresultaat niet meer meemaken. Op 5 mei jl overleed hij onverwacht. Daardoor gebeurde iets wat niemand had kunnen voorzien. Zijn eigen woorden kregen ineens een tweede betekenis. Iedere avond opnieuw klinkt aan het einde van de voorstelling het slotlied:

“Zal er ooit een tijd zijn…
Dat ons verhaal verteld wordt…”

Oorspronkelijk zingen de spelers over de ridders van acht eeuwen geleden. Maar ongemerkt luisteren velen inmiddels ook naar de man die deze woorden schreef. Alsof zijn eigen verhaal zich tussen de regels heeft genesteld. Misschien is dat wel de grootste kracht van kunst. Dat zij soms meer blijkt te weten dan haar maker. Dat woorden verder reizen dan degene die ze opschreef. Dat een verhaal op een dag terugkeert naar degene die het vertelde. Hoe verlies en verdriet ergens in de verte ook een glimp van schoonheid en troost kan doen ontwaken voor wie zich opent voor het mysterie dat leven heet. Nog drie avonden klinkt die stem door in het Van Stolkspark in Hasselt. Niet letterlijk. Maar wel hoorbaar in iedere dialoog, In iedere melodie, In iedere stilte.

Wie alleen een musical verwacht, zal ongetwijfeld een prachtige zomeravond beleven. Wie iets meer zoekt, ontdekt misschien nog iets anders. Dat sommige mensen niet verdwijnen zolang hun woorden worden uitgesproken. En misschien is dat uiteindelijk precies waar Ridders en Juffers over gaat.

Niet alleen over ridders, niet alleen over nonnen, maar over herinnering. Over mensen die voorbijgaan en over verhalen die blijven. Misschien is dat wel de mooiste nalatenschap die een schrijver zich kan wensen.

Wanneer na afloop de bezoekers het park zullen verlaten zweven ergens in de velden rond het Zwartewatersklooster nog de woorden van het slotlied:

“De wereld zal het weten, het verhaal mag verteld, het mag niet vergeten…”

Nee, Jan. Vergeten zal het niet worden. Jij niet en ook je verhalen niet.

Herman Slurink

Voor info: https://www.demeenthe.nl/theaterspektakel-ridders-en-juffers-hasselt/.