Personeelstekort bij gemeenten raakt ook de dienstverlening in Steenwijkerland

Nederlandse gemeenten worstelen al jaren met een hardnekkig personeelstekort. Dat is geen ver-van-mijn-bedshow uit Den Haag. Ook in Steenwijkerland, de gemeente waar Zwartsluis onder valt, worden de gevolgen merkbaar wanneer aanvragen langer blijven liggen of loketten vaker gesloten zijn.

De oorzaken lopen uiteen. Vergrijzing binnen het ambtenarenapparaat speelt mee, net als salarisconcurrentie met de private sector en een almaar groeiend takenpakket dat het Rijk bij gemeenten neerlegt. Het resultaat is overal hetzelfde: openstaande functies die maanden onvervuld blijven, van vergunningverleners tot beleidsadviseurs in het sociaal domein.

Voor wie een carrière in de publieke sector overweegt, bieden vacatures bij gemeenten en semioverheden meer variatie dan veel mensen denken. Jeugdzorg, ruimtelijke ordening, financieel beheer, duurzaamheidsbeleid: het werk zit dicht op de samenleving en is zelden voorspelbaar. Toch kampt de overheid als werkgever nog steeds met een imagoprobleem dat niet strookt met de praktijk.

De Omgevingswet als extra drukfactor

Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze wet vervangt tientallen eerdere regelingen rondom vergunningen, bestemmingsplannen en milieubeleid en vraagt van gemeenten een fundamenteel andere werkwijze. Het is een van de ingrijpendste stelselwijzigingen in het ruimtelijk domein in decennia.

Voor een gemeente als Steenwijkerland, met zowel dorpskernen als uitgestrekt buitengebied, betekent dit dat er specialisten nodig zijn die nieuwe digitale systemen beheersen en tegelijk de inhoudelijke kennis meebrengen. Die combinatie is schaars. Grotere gemeenten met ruimere salarisschalen trekken zulke professionals doorgaans sneller aan dan kleinere gemeenten in de regio.

Nu het al ruim twee jaar duurt sinds de inwerkingtreding, zijn de implementatie-uitdagingen nog niet verdwenen. Gemeenten moeten omgevingsplannen opstellen, participatietrajecten inrichten en nieuwe vergunningprocessen beheersen, allemaal tegelijkertijd en met beperkte bezetting.

Langere wachttijden en uitgestelde plannen

De effecten voor inwoners zijn niet altijd meteen zichtbaar, maar ze stapelen zich op. Langere doorlooptijden bij vergunningaanvragen vormen een veelgehoord gevolg. Een bouwplan dat voorheen binnen enkele weken beoordeeld werd, kan flink meer tijd kosten als de betreffende afdeling onderbezet is

Het CBS constateert al langere tijd een structureel krappe arbeidsmarkt in de sector openbaar bestuur. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten signaleert eveneens dat vrijwel alle gemeenten moeite hebben met het vervullen van sleutelposities. Voor inwoners van Zwartsluis en omliggende kernen vertaalt dat zich concreet: minder ambtelijke capaciteit voor lokale projecten en soms uitstel van plannen rondom woningbouw of verduurzaming.

Steenwijkerland staat hierin niet alleen. Vergelijkbare gemeenten in Overijssel en aangrenzende provincies melden soortgelijke knelpunten. Het probleem raakt de volledige keten van publieke dienstverlening, van het loket tot de beleidsafdeling.

Andere wegen om de publieke sector aantrekkelijk te maken

Om de patstelling te doorbreken, zetten steeds meer gemeenten in op detachering en traineeprogramma’s. Dat biedt organisaties flexibiliteit en geeft kandidaten een laagdrempelige kennismaking met het overheidswerk. Vooral voor starters kan zo’n route de stap naar een gemeentelijke functie verkleinen.

Bureaus die zich specifiek richten op de publieke sector spelen hierin een groeiende rol. Kenonz.nl, opgericht in 2013 en gevestigd in het Friese Gorredijk, is zo’n partij die zowel starters als ervaren professionals koppelt aan gemeenten, zorgorganisaties en woningcorporaties door heel Nederland. Het bureau legt daarbij nadruk op matching op persoonlijkheid en waarden, niet alleen op werkervaring.

Of het tekort aan personeel bij gemeenten als Steenwijkerland op korte termijn opgelost raakt, valt te betwijfelen. Wat wel vaststaat: zolang vacatures bij de overheid moeilijk vervuld worden, blijft de druk op lokale dienstverlening hoog. Het verbreden van wervingskanalen en het verbeteren van arbeidsvoorwaarden zijn noodzakelijke stappen, juist ook buiten de Randstad, in gebieden als de Kop van Overijssel waar de lijnen kort zijn en het werk direct impact heeft op de gemeenschap.