Nieuwe oproep rond de maritieme geschiedenis van Zwartsluis

(Ingezonden) Enkele maanden geleden deden wij via Zwartsluis Actueel een oproep aan inwoners en bedrijven om mee te denken over een boek over de nautische geschiedenis van Zwartsluis. De reacties die daarop volgden hebben ons verrast.

Van verschillende kanten ontvingen wij foto’s, documenten, herinneringen en persoonlijke verhalen. Sommige daarvan waren al jarenlang in familiebezit en nooit eerder openbaar gemaakt. Juist dat maakt deze zoektocht zo bijzonder. Achter iedere foto en ieder document blijkt opnieuw een verhaal schuil te gaan dat iets toevoegt aan de geschiedenis van ons dorp.

Inmiddels kunnen we zeggen dat de contouren van het boek zichtbaar worden. Het fundament ligt. De hoofdstukken over de scheepswerven, de verschillende ambachten en hun onderlinge samenhang zijn in concept gereed. Natuurlijk zal er de komende tijd nog veel worden aangevuld met foto’s, illustraties, kaders en nieuwe ontdekkingen, maar het geheel begint steeds meer de vorm te krijgen van het boek dat wij voor ogen hadden.

Juist daarom willen wij opnieuw een beroep doen op de kennis en herinneringen die in Zwartsluis en omgeving nog aanwezig zijn. Niet omdat er nog te weinig materiaal is, maar omdat wij merken hoeveel onverwachte schatten nog boven water komen zodra mensen weten waarnaar wordt gezocht.

Waar zijn de schepen gebleven?

Tijdens onze werkzaamheden ontdekten wij hoe verrassend veel schepen die ooit in Zwartsluis werden gebouwd, nog altijd bestaan. Sommige varen nog dagelijks, andere zijn gerestaureerd of hebben elders een nieuw leven gekregen. Van weer andere is via archieven en maritieme databanken een indrukwekkend levensverhaal te reconstrueren.

Zo kwamen wij onder meer de Disponibel, de Oosterschelde, de Dwerskop, Gerrigje, Friesland en Sjakie tegen. Achter ieder van deze schepen schuilt een geschiedenis die begon op een werf in Zwartsluis en zich vervolgens over heel Nederland en soms zelfs daarbuiten heeft voortgezet. Dat roept een mooie vraag op.

Welke in Zwartsluis gebouwde schepen bestaan er nog meer?

Misschien kent u een schip dat nog vaart. Misschien bezit u een oude foto van een tewaterlating. Misschien weet u waar een schip terecht is gekomen of kent u mensen die het levensverhaal ervan kunnen vertellen. Wij zouden deze verhalen graag een plaats geven in het boek.

Misschien is er zelfs iemand die het leuk vindt om zich juist in dit onderwerp te verdiepen en samen met ons de geschiedenis van deze schepen verder in kaart te brengen.

Scheepssier: de kunst van het schip

Een tweede onderwerp dat tijdens onze zoektocht steeds meer onze aandacht trekt, is het scheepssier. Een schip was meer dan een gebruiksvoorwerp. Wie goed kijkt naar oude foto’s ontdekt hoeveel aandacht vroeger werd besteed aan de afwerking en de versiering. Fraai gesneden mastborden, naamborden, roerknoppen, vlaggenstokknoppen, beschilderde boeisels, sierlijke schilderingen in de klik, vergulde details en soms zelfs rijk houtsnijwerk gaven ieder schip een eigen gezicht.

Ook in Zwartsluis was dat een belangrijk onderdeel van het vakmanschap.

Uit de kasboeken van de schildersfamilie Elbers blijkt hoe vaak schepen werden voorzien van verguld werk, sierlijke schilderingen, beschilderde scheepsvlaggen en decoratieve details. Ook in oude doop- en trouwregisters komen vaklieden voor die worden aangeduid als beeldsnijder, beeldhouwer of klootdraaier, ambachtslieden die zich bezighielden met het maken van juist deze scheepsversieringen. Maar hoeveel daarvan is nog bewaard gebleven?

Misschien hangt er ergens nog een oud naambord op een zolder of schuur. Misschien staat er een vlaggenstok met gesneden knop op een erf. Misschien bezit iemand een model van een Zwartsluizer schip waarop het oorspronkelijke scheepssier nog zichtbaar is. Of misschien zijn er verhalen over de mensen die dit bijzondere werk maakten.

Ook daarvan ontvangen wij graag foto’s, voorwerpen of herinneringen.

Samen bouwen aan een blijvend document

Steeds duidelijker wordt dat de maritieme geschiedenis van Zwartsluis veel groter is dan alleen de geschiedenis van scheepswerven. Het is ook het verhaal van de mensen die de schepen bouwden, ze uitrustten, onderhielden, versierden en ermee hun brood verdienden.Met iedere nieuwe bijdrage groeit niet alleen ons archief, maar ook het boek zelf.

Wij hopen daarom dat inwoners, oud-inwoners, schippers, verzamelaars en bedrijven ons ook de komende maanden willen blijven helpen. Wie informatie deelt, levert niet alleen een bijdrage aan dit boek, maar helpt ook mee om een belangrijk deel van de geschiedenis van Zwartsluis voor toekomstige generaties te bewaren.

Daarnaast voeren wij inmiddels gesprekken over de financiering van de uitgave. Verschillende bedrijven tonen belangstelling om het project mogelijk te maken. Wij zijn ervan overtuigd dat een boek over de nautische geschiedenis van Zwartsluis alleen kan ontstaan wanneer het wordt gedragen door de gemeenschap waarvan die geschiedenis deel uitmaakt. Bedrijven en organisaties die hierover met ons in gesprek willen gaan, zijn dan ook van harte welkom.

Alle Elbers en Herman Slurink

Heeft u informatie, foto’s, documenten of verhalen die kunnen bijdragen aan dit project, of wilt u meedenken over de verdere realisatie van het boek, dan kunt u contact opnemen met:

Herman Slurink
h.jslurink@freeler.nl
06 – 37300926